Amaççı Yanılım etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Amaççı Yanılım etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

4 Mayıs 2008 Pazar

Amaççı Yanılım

j.a.cuddon, amaççı yanılımı şöyle tanımlıyor: edebiyat eserinde gerçekleşmiş olsun ya da olmasın, yazarın niyetini baz alarak yapılan değerlendirme sonucu meydana gelen yargılama ve eleştirme hatasıdır. modern eleştiri (1920'lerden itibaren) sanat eserinden başka her hangi bir görüşün ya da şeyin konu dışı olacağı fikrinde. bu tarz yaklaşımlar, özellikle i.a richards ve t. s. eliot eleştirilerinde, 1920'ler ve amerikalı yeni eleştirmenlerin (american new critics) (new criticism) 1940 ve 50'lerdeki çalışmalarında görülüyor. 1946'de w. k. wimsatt (monroe c. beardsley'le birlikte) "the intentional fallacy" (amaççı yanılım) adlı denemesini yayınladı, (daha sonra "the verbal icon" da bir daha yayınladı, 1954) modern eleştiri kuramının gelişmesinde merkezi bir döküman olarak yer tutuyor.

bakış açılarına göre, "bir şiir ne eleştirmenin ne de yazarın malıdır (şiir doğuşuyla birlikte şairden bağımsız olarak, sahibinin kontrolünden veya niyetinden uzaklaşır ve tüm dünyayı dolaşır). şiir halkın malı olur..."

wimsatt'ın iddiaları çok sık tartışılıyor. yeni eleştirmenlerden bazıları (mesela, cleanth brooks ve john crowe ransom) "total intention" (tüm amaç) olarak adlandırma yaparak, bütün anlamı ya da eserin organizmasını işaret ediyor.

ayrıca, "affective fallacy ve personal heresy" kavramlarına da bakılabilir.

hüseyin cöntürk, "intentional fallacy" kavramını "amaççı yanılım" olarak çeviriyor. wimsatt ve fyre'dan aktardıklarına ve eklediklerine bakalım: "amaççılık çok eskilere gider. ona karşı bilinçli çıkış ise oldukça yenidir. "yeni eleştirmenler" bunların önünde gelir.

yeni eleştirmecilere göre bir edebiyat yapıtı (özellikle şiir) kendi içinde tam olan bir belgedir, yazarının amacı diye bir şey olamaz, yazarın bir amacı varsa o da ortaya koyduğu yapıttır. başkaca bir amaç dışınsaldır (exterior), bizi ilgilendirmez. yapıt yazıldıktan sonra artık yazarının değildir, yazarının amaçlarının kontrolü dışında bir yaşayışa başlar. kişisel çalışmalarla sanat çalışmalarını birbirine karıştırmamalıdır. bir yapıtın değerlendirilmesini yazarının amacını gerçekleştirip gerçekleştirmemesine göre yapmak doğru değildir, buna "amaççı yanılım" denir (wimsatt, "intentional fallacy".)

fyre da konuyu şöyle belirlemiştir: sanat yapıtı kendisinin amacı olmalıdır. erek olarak, bir başka şeyin tanıtılması olamaz o. en sonu düşünürsek, başka fenomenler, ölçütler, değerler ve son nedenlerle ilişkilendirilemez o. bütün bu dışınsal ilişkiler "amaççı yanılım"dan sayılır. şiir aktöreye, doğruya ve güzele götüren bir araçtır, ama şiir bunları amaçlamaz, "içten bir sözsel güç" olmaya bakar. şair, şair olarak, şiir yazmayı amaçlar, bunun için de yazı türünü ve tipini seçer, bunun dışında bir amaca yöneliyorsa bu şair değil, onun "ego"sudur.

uygulama alanında ise "amaççı yanılım" şöyle tanımlanıyor: yazarın bir yerde deyimlemiş olduğu amacına ve ayrıca biyografisine bakarak yapıtını çözümlemeye, açıklamaya kalkmak.

p.s: daha fazla bilgi için cöntürk'ün, çağının eleştirisi (cilt I) "yazarın maksadı" adlı yazısı (s.638-646) incelenebilir.

Etiketler

300 (1) Allen Ginsberg (2) Amaççı Yanılım (1) Amiri Baraka (3) Ardengo Soffici (1) Aşk (1) Attila İlhan (1) Cahit Koytak (1) Cemal Süreya (2) CHP (1) Cody Walker (2) Çeviri Öykü (3) Çeviri Şiir (31) Daniel Defoe (1) David Lerner (1) Deneme (3) Diane Di Prima (1) Dictionary of Poets (3) Dimitris Dimosthenous Lentzis (1) Eleştiri (10) Ezra Pound (1) Faiz Ahmed Faiz (2) Footnote to Howl (1) Füruğ Ferruhzad (1) Gregory Corso (1) Henry Fielding (1) Hindistan (1) Hip Hop (1) Hüseyin Cöntürk (1) İngiliz Romantik Şiiri (1) intertextuality (1) İsmet Özel (1) J.A.Cuddon (1) James Merrill (1) Jean Fritz (1) Jeanne Murray Walker (1) Joseph Andrews (1) Julia Kristeva (1) Kamala Das (2) Karen Chase (1) Kay Ryan (1) Liang Xiaoming (1) Lisa Lewis (1) Louise Glück (1) Mahmut Derviş (1) Margaret Atwood (1) Maria Wong (1) Mehmet Akif Ersoy (1) Mehmet Aycı (1) Mein Kampf (1) Metinlerarasılık (1) Mikhail Bakhtin (1) Morning of Hayyam (1) Muhammed İkbal (3) Mustafa Burak Sezer (22) Müzik (1) Nazım Hikmet (1) Necip Fazıl Kısakürek (1) Niels Hav (1) Orhan Veli (1) Oscar Wilde (1) Ountlandish (1) Öykü (5) Parveen Shakir (1) Poetry (1) Poetry in Turkish Translation (20) Post-Modernizm (1) Postmodernist Sanat (1) Robinson Crusoe (1) Senaryo (1) Sezai Karakoç (1) Sinema (1) Söyleşi (2) Sözlük (5) Steve Scafidi (1) Sümeyye Çomaklı (1) Şairler Sözlüğü (3) Şiir (11) T. S. Eliot (1) The Handmaid's Tale (1) Trevanian (1) Turkish Poetry (11) Ünsal Ünlü (1) Valzhyna Mort (1) Vera Pavlova (1) W. K. Wimsatt (1) W.H. Auden (1) William Butler Yeats (1)